ITSHKSH, promovohet libri “Legjislacioni bazik antisemitik i Mbretërisë Bullgare”

Shkup, 10 mars 2020 – Në Institutin e Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shpirtërore, sot u promovua libri “Legjislacioni bazik antisemitik i Mbretërisë Bullgare” nga autorët Skender Asani, Nora Maliqi-Zylali dhe Vllado Popovski. Ky është një aktivitet i radhës i Departamentit për Edukimin dhe Studimin e Holokaustit, që siç përkujtoi Teuta Demjaha, bashkëpunëtore shkencore, në hapje të këtij promovimi, qe themeluar në kuadër të ITSHKSH-së, pikërisht në mars të vitit të kaluar, por që përputhet me marsin e vitit 1943, kur mijëra hebrenj të Maqedonisë, i kishin mbledhur me dhunë në Monopolin e Shkupit, dhe pastaj me trenat e vdekjes qenë dërguar në kampin famëkeq të Treblinkës-Poloni.
“Legjislacioni bazik antisemitik i Mbretërisë Bullgare”, është vepër e parë e këtij karakteri në rajonin tonë, përpos rëndësisë eksplicite studimore nga fusha e legjislacionit, nxjerr në pah edhe një rëndësi tjetër që lidhet me synimet e ITSHKSH-së, për të përmbushur objektivat tona për ngritjen e Departamentit, tha drejtori Skënder Asani në fjalën e tij përshëndetëse. Ai midis tjerash tha se kjo veprimtari ambicioze e Institutit ndjek përvojat më të avancuara në fushën e momoaristikës, kurse si shprehje e drejtpërdrejtë e këtij interesimi është edhe ideja për të sjellë në vëmendjen e publikut tonë historinë orale përmes rrëfimeve autentike të të mbijetuarve nga Holokausti dhe të atyre që kontribuuan në shpëtimin e hebrenjve. “Duke iu falënderuar mikut tonë dhe studiuesit të palodhur, dr. Vllado Popovskit, libri që promovojmë sot, i pajisur me dokumente dhe burime të vlefshme arkivore, sjell për herë të parë tek lexuesi i këtushëm arkitekturën e një sistemi antisemitist, siç ishte Mbretëria Bullgare, e cila duke qenë besnike e verbër e politikës hitleriane, kishte ngritur në nivel legjislacioni gjithë infrastrukturën ligjore për zgjidhjen përfundimtare të çështjes hebreje”, tha Skënder Asani, i cili poashtu vuri në dukje edhe kontributin e bashkautores, Nora Maliqi-Zulali, angazhimi i së cilës përveç vokacionit të saj të një hulumtueseje të çështjes hebrenje, është edhe pjesë e doktoranturës së saj që merret me kampin e përqendrimit të Monopolit të Shkupit”.
Kryetari i Parlamentit të Maqedonisë së Veriut, Talat Xhaferi, përshëndeti autorët për kontributin e çmuar për të nxjerrë në dritë edhe një aspekt ndryshe, aq domethënës për njerëzimin dhe botëkuptimin mbi humanizmin dhe solidaritetin njerëzor, në suazat e kësaj ngjarjeje të trishtuese për gjithë pjesëtarët e bashkësisë hebraike, siç ishte depërtimi i 7144 hebrenjve më 11 mars 1944 nga monopoli i Shkupit për kampin famëkeq të Treblinkës.
Oto Grafi(Otto grafi), zëvendësambasador i Gjermanisë në Shkup, midis tjerash theksoi se sot kur kemi gjithnjë e më pak dëshmitarë të ngjarjeve të kohës, është mirë që ta mbajmë gjallë kujtesën për holokaustin.
Recensenti Igor Jurukov, librin “Legjislacioni bazik antisemitik i Mbretërisë Bullgare”, quajti vepër epokale, sepse lexuesit dhe hulumtuesve u mundëson që dokumentet t’i shohin dhe studiojnë në formë autentike, kurse vrojtimet e autorëve janë të detajuara për gjendjen sociale, të drejtat e hebrenjve dhe shfarosjen e tyre. Edhe recensentja tjetër, Maja Susha, duke folur për depërtimin e hebrenjve do të thotë se kjo do të ishte e pamundur po të mos ishte korniza ligjore që solli Mbretëria Bullgare dhe se në librat shkollorë tash e tutje do të duhej të përfshihen përmbajtje nga ky botim. Edhe recensenti i tretë, Ylber Sela, drejtor i Agjencisë për Zabtimin e Gjuhës, tha se historiografia është më e pasur për një botim të rëndësishëm, dhe vetë përmbajtja e tij si një mësim për të mos u përsëritur më.
Nga autorët e librit “Legislacioni bazik antisemitik i Mbretërisë Bullgare”, foli dr. Vllado Popovski, duke përmendur të veçantat e tij. Duke përkujtuar se ka pasur edhe botime të tjera në këtë temë, si të re libri i tyre sjell përveç vetë legjislacionit, edhe debatet që i kanë paraprirë atij në shoqërinë bullgare dhe vetë parlament, kur është kundërshtuar nga shumë qarqe intelektuale, shkrimtarë dhe Kisha, që ka ndikuar që të mos realizohet në tërësi projekti i depërtimit të hebrenjve, si “zgjidhje përfundimtare”. Ai foli për paradoksin se si në një shoqëri të njohur gjer atëherë për demokraci liberale të realizohet një qëllim i tillë, dhe kjo ngase cari i atëhershëm, duke u rreshtuar me Hitlerin, ka dashur të realizojë pjesë të padrejtësive të pretenduara territoriale ndaj Bullgarisë nga e kaluara. Vllado Popovski foli edhe për masat konkrete se si me ligj iu vështirësua jeta bashkësisë hebreje para se të bëhej deportimi i tyre.
Promovimi u hap me një këngë tradicionale në gjuhën hebraike-ladino, nga Sara Aoresti, e ardhur nga SHBA, e cila rrjedh nga një familje hebreje nga Manastiri, kurse gjyshja e saj ende është gjallë dhe jeton në Boston, në moshë të shtyrë 103 vjeçare, e cila kishte shpëtuar falë strehimit te familjet shqiptare. Promovimin e përshëndetën përmes vide-mesazhit ambasadori i Izraelit Dan Oruan dhe Rachel Levy, një pasardhëse e një familjeje hebreje, poashtu që ka gjetur strehim në Shqipëri.

????????????????????????????????????
????????????????????????????????????
????????????????????????????????????
Facebook Koment

Shikoni gjithashtu

KUAZAT HUMANE TË NËNË TEREZËS, UDHËRRËFYES PËR TË SOTMEN DHE TË ARDHMEN TONË

KUAZAT HUMANE TË NËNË TEREZËS, UDHËRRËFYES PËR TË SOTMEN DHE TË ARDHMEN TONË Sot në …